Voedselveiligheidsclub – Zuid-Afrika
De voedselveiligheidscrisis in Zuid-Afrika aanpakken
door middel van holistische jeugdopvoeding
Zuid-Afrika staat voor een toenemende voedselveiligheidscrisis die in 2024 en 2025 vele levens heeft geëist, met meer dan 890 gemelde gevallen van door voedsel overgedragen ziekten — waarbij schoolkinderen onevenredig zwaar zijn getroffen. Als reactie op deze crisis hebben Professor Belinda Meiring en Professor Thierry Regnier van de afdeling Biotechnologie en Voedseltechnologie aan de Tshwane University of Technology in Pretoria een baanbrekend Voedselveiligheidsclub-initiatief gelanceerd dat verder gaat dan traditionele educatie en een alomvattende welzijnsaanpak voor kwetsbare gemeenschappen omarmt.
Prof. Belinda Meiring geïnterviewd namens FSSF door Rob Groot.
Prof. Thierry Regnier geïnterviewd namens FSSF door Rob Groot.
Een perfecte storm van samenlopende factoren
De tragische sterfgevallen waren het gevolg van een samenloop van meerdere problemen. Het Zuid-Afrikaanse National Institute for Communicable Diseases documenteerde bacteriële infecties, waaronder salmonellose, campylobacter en listeriose, evenals mycotoxinebesmettingen met aflatoxines en patuline. De meest verwoestende recente incidenten waren echter het gevolg van vergiftiging door illegale straatbestrijdingsmiddelen. Landbouwbestrijdingsmiddelen die zijn goedgekeurd voor gelicentieerde aaltjesbestrijding, worden in de townships illegaal gebruikt voor knaagdierenbestrijding, waarbij korrels voedsel besmetten op onbevoegde herverpakkingslocaties in informele nederzettingen.
De crisis weerspiegelt diepere systemische problemen
Zuid-Afrika is “het El Dorado voor Afrika” geworden en trekt vluchtelingen en economische migranten aan uit conflictgebieden in Mozambique, de Democratische Republiek Congo en Franstalig Centraal-Afrika. Deze instroom leidt tot enorme informele nederzettingen rond steden, wat de voedselzekerheidsnetwerken onder grote druk zet. Naarmate gemeenschappen overstappen van inheemse bereidingswijzen van voedsel naar de aankoop van lokaal verpakt verwerkt voedsel — vanwege financiële beperkingen vaak de goedkoopste optie — nemen de voedselveiligheidsrisico’s exponentieel toe. Deze situatie plaatst Zuid-Afrika, ondanks zijn natuurlijke rijkdommen, op de lijst van de 50 procent meest voedselonzekere landen in Afrika.
Een holistische visie op duurzame verandering
Het proefproject van de hoogleraren omvatte uiteenlopende educatieve activiteiten gericht op verschillende dimensies van het welzijn van studenten. De sessies behandeldensensorische wetenschap en smaakwaarneming, micro-organismen en voedselbederf, handwas- en hygiëneprotocollen, evenals workshops rond aandachtig bewegen en zelfbewustzijn die werden uitgevoerd met collega’s van de afdeling somatologie. Cruciaal was dat ze ook het keukenpersoneel trainden dat door de overheid gesubsidieerde schoolmaaltijden bereidt, vanuit het inzicht dat institutionele voedselbereiding een cruciaal interventiepunt vormt.
De feedback van de studenten bleek overweldigend positief, hoewel beide docenten erkennen dat hun werk de onderliggende armoede en voedselonzekerheid niet in z’n eentje kan oplossen. In plaats daarvan richten zij zich op het bewustmaken en het openen van nieuwe werelden voor studenten in kleine gemeenschappen, terwijl ze tegelijkertijd bouwen aan toekomstige ambassadeurs voor voedselveiligheid. Hun aanpak vereist interdisciplinaire samenwerking met faculteiten voor gezondheidswetenschappen, verpleegkunde-afdelingen en onderwijsspecialisten, omdat een duurzame impact vraagt om een holistische benadering van de voeding en het algehele welzijn van kinderen, en niet louter instructie over voedselveiligheid.
Vooruitblikkend zoekt het team financiering om de training in thuisvoedselconservering uit te breiden, waarvoor basismaterialen nodig zijn om veilige inmaakprocedures voor inheemse fruitjams en hoogzure producten zoals tomatenchutney te demonstreren. Zij willen samenwerken met andere internationale voedselveiligheidsclubs om beste praktijken uit te wisselen, met behoud van hun kenmerkende holistische methodologie. Het doel blijft helder: jongeren begeleiden om gemeenschapsambassadeurs te worden die voedselveiligheidskennis meenemen naar hun buurten en families, waardoor op lange termijn volksgezondheidsvoordelen worden gegenereerd.